Jaskinia Grapčeva, Jelsa

Jaskinia Grapčeva otwiera się na południowym stoku pasma górskiego górującego nad wyspą Hvar, nad miejscowością Hum, na wysokości 225 metrów nad poziomem morza. Widok z niej sięga do Šćedra, Korčuli, Visu i Sušca, a w pogodne zimowe dni widać nawet Gran Sasso, najwyższy szczyt Włoch. Najbliższy dostęp jest od południa, z małej zatoki Virak. Wejście dziś niemal zamykają olbrzymie bloki wapienne, pozostałości sklepienia niegdyś znacznie większej pustki. W neolicie otwór był szeroki, a zamknęła go płyta kamienna, prawdopodobnie wskutek trzęsienia ziemi lub osuwiska, między XI a XV wiekiem przed Chrystusem. Wewnątrz znajduje się przestronna sala, szeroka na 25 i wysoka na 5 metrów, podzielona kolumnami naciekowymi i zasłonami na mniejsze przestrzenie.

Pierwsze badania pod koniec XIX wieku prowadził Grgur Bučić, a systematycznie w latach 1936–1952 przeprowadzał je Grga Novak. Nowsze prace prowadził S. Forenbaher. Znaleziska pokazują, że żył tu neolityczny człowiek, który znał zwierzęta domowe, zajmował się uprawą roli i rybołówstwem. Warstwa kulturowa miejscami ma grubość do 3,5 metra. Najbardziej znana jest drobno polerowana barwna ceramika z białymi i czerwonymi liniami i spiralami, od której Novak ukuł nazwę kultury hvarskiej. Znaleziono też miedzianą biżuterię, krzemienną broń i narzędzia oraz wiele kości. Po neolicie życie w jaskini zamiera, a później służyła jako schronienie. Została zagospodarowana i w 2008 roku otwarta dla zwiedzających.

Jaskinia jest chronionym dobrem kultury, wpisanym do Rejestru dóbr kultury Republiki Chorwacji pod numerem Z-5610.

Zdjęcie: Argo Navis, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Dane: Rejestr dóbr kultury Republiki Chorwacji (Ministerstwo Kultury i Mediów), otwarta licencja; współrzędne: Wikidata (CC0).