Perystyl – Split

Perystyl, przetłumaczone z greki, oznacza – wolną przestrzeń, otoczoną kolumnami i nakrytą dachem. Swoim wyglądem i funkcją przypomina nam przedsionek lub korytarz z kolumnami. Perystyl w Splicie to plac przed katedrą św. Dujma w starej części miasta Splitu. Oryginalna nazwa to Pločata św. Dujma. Tworzy go perystyl dawnego Pałacu Dioklecjana.

Ten perystyl znajdował się na głównym cardo dawnego Pałacu Dioklecjana i w północnej części przecinał się z jego głównym decumanem. Po bokach ogranicza go dwa rzędy kolumn w stylu korynckim, połączonych ze sobą łukami. Boki były zdobione dwoma sfinksami, z których jeden do dziś znajduje się na placu, zachowany prawie w idealnym stanie.

Fasada samego placu podzielona jest na dwie części: górna prowadzi do Westybulu, dolna po schodach do wspaniałych piwnic palacu. Część wiodąca do Westybulu jest zdobiona trzema statuami, z których jedna przedstawiała cesarza Dioklecjana, druga boga Jowisza, podczas gdy trzecia pozostaje nieznana.

Protiron, który znajdował się po stronie południowej, miał również ważną i funkcjonalną rolę w ogólnym wyglądzie Perystylu. Z tej właśnie części cesarz Dioklecjan zwracał się do mieszkańców drugiej części palacu. Łączył również, a właściwie oddzielał, północną część palacu przeznaczoną dla służby i wojska od południowej, w której cesarz mieszkał z najbliższymi osobami. Na jego zachodniej stronie znajdowały się chrzcielnica (świątynia Jowisza) oraz świątynie Wenus i Kybele, a na wschodniej stronie mauzoleum Dioklecjana, dzisiejsza katedra.

Odwiedźcie i obejrzyjcie dokładnie Perystyl

Dziś Perystyl jest wykorzystywany jako przestrzeń na wszystkie ważne wydarzenia w Palacu, a dzięki wyśmienitej akustyce często służy jako naturalna scena dla wielu wydarzeń muzyczno-scenicznych. Właśnie w tym miejscu odbywa się też najbardziej znane tradycyjne wykonanie Aidy Verdiego w czasie Lata Splickiego.

Perystyl to główny plac Pałacu Dioklecjana, który możemy nazwać też 'sercem palacu'. Taką rolę miał od samej budowy palacu, a co interesujące, jest wykorzystywany do podobnych celów również dziś. Znajduje się na skrzyżowaniu cardo i decumanusa dawnego Pałacu Dioklecjana. Perystyl jest z trzech stron obramowany 24 granitowymi kolumnami. Po bokach ogranicza go dwa rzędy kolumn w stylu korynckim, połączonych ze sobą łukami.

Jego boki są zdobione sfinksami, z których jeden do dziś znajduje się na placu, zachowany prawie w idealnym stanie. Niestety inne zostały uszkodzone i zagubione z czasem.

O architektonicznym znaczeniu Perystylu wspomina H. W. Janson w swojej znanej „Historii sztuki”. „Kilka odosobnionych przykładów takiej arkady można znaleźć już wcześniej, ale tylko teraz, na progu zwycięstwa chrześcijaństwa, połączenie łuku i kolumny stało się w pełni legalne.”

Budynki przylegające do Perystylu w Splicie

Wśród budynków otaczających perystyl możemy szczególnie wspomnieć kościoły: kościół św. Rocha, Matki Bożej od Pasa oraz św. Barbary, który został zburzony. Dziś te kościoły nie mają pierwotnego przeznaczenia. Po tym, jak na przełomie XIII i XIV wieku zbudowano nowy plac miejski z nowym ratuszem, Perystyl stał się centrum religijnym.

Pisaliśmy o tym już wcześniej, ale wspomnijmy jeszcze raz. Dziś przestrzeń samego placu jest wykorzystywana jako miejsce wydarzeń w palacu, a dzięki wyśmienitej akustyce często służy jako naturalna scena dla wielu widowisk muzyczno-scenicznych.

Katedra i Perystyl Pałacu Dioklecjana

Interesujące szczegóły, które ponownie wprowadzają Perystyl do historii. W czasach Marka Marulicia miasto wyróżniała katedra nazwana na pamiątkę salonitańskiego męczennika św. Dujma. W jednym ze swoich tekstów Marulić opisuje katedrę i Perystyl przed nią. Co interesujące, ten tekst uważany jest za pierwszy przewodnik po Splicie. Oryginalna antyczna struktura, którą opisał Marulić, została wzniesiona na początku IV wieku jako mauzoleum cesarza Dioklecjana. Jego postać, wraz z postacią żony Priski, do dziś widoczna jest na fryzie pod kopułą. W tekście testamentu z 1521 roku Marulić przekazał środki na naprawę wieży katedry św. Dujma i kościoła św. Rocha na Perystylu. Przy naprawie wieży pracowało wielu wybitnych rzeźbiarzy i kamieniarzy, a budowa trwała do XVII wieku.

Wieża została radykalnie odnowiona w 1908 roku, podczas czego niestety utraciła większość swojej oryginalnej dekoracji skulpturalnej.

Kapitel z herbem rodziny Marulić, który znajdował się na wieży, przeniesiono do Muzeum Miejskiego.