Forteca św. Mikołaja w Šibeniku

Forteca św. Mikołaja stoi tuż przy wejściu do kanału św. Antoniego. Została zbudowana w XVI wieku w celu obrony miasta przed turecką agresją z morza. Dziś wciąż stoi i obrazowo przedstawia stan miasta oraz jego rozwój w tym okresie. Zaprojektował ją wenecki budowniczy wojskowy Michiele Sammichelle. Dolne części fortecy wzniesiono z białego kamienia, górne z cegły. Forteca św. Mikołaja należy do najsilniejszych fortyfikacji morskich na chorwackim wybrzeżu Adriatyku. Poza tym jest jedną z bardziej imponujących budowli tego typu w Europie, a odważylibyśmy się napisać, że i na świecie.

Šibenicka forteca św. Mikołaja niedawno stała się kandydatem do wpisu na chronioną listę dziedzictwa pod ochroną UNESCO. To fakt, z którego mieszkańcy Šibenika są dumni, i który najlepiej świadczy o znaczeniu tej budowli na świecie. Później została faktycznie wpisana na tę prestiżową listę, o czym wspomnimy jeszcze odrębnie w dalszej części tekstu.

Krótki opis fortecy i jej funkcji na przestrzeni historii

Forteca św. Mikołaja to morska warownia obronna położona na małej wyspie Ljuljevac. Stoi tuż przy wejściu do kanału św. Antoniego pod Šibenikiem.

Od 9 lipca 2017 roku forteca św. Mikołaja, wraz z systemem obronnym miasta Zadar, jest wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Została wpisana wraz z innymi fortecami pod nazwą „Weneckie fortyfikacje z XV–XVII wieku. Już z samego tego wpisu można wywnioskować, jaką rolę odegrała forteca.

Także dzisiejszy wygląd fortecy jest podobny do tego z przeszłości. Mimo to zaszły na niej z czasem pewne zmiany.

Tak więc forteca przeszła zmiany już w czasach panowania weneckiego. Na tarasie fortecy dochodzi do miejscowych zmian wysokości, zachodziły także inne zmiany.

W XIX wieku wymieniono lufy dział, co wymagało dodatkowych zmian. Przebito też nowe otwory, lepiej odpowiadające potrzebom epoki. W XX wieku na tarasie fortecy zbudowano stację sygnalizacyjną do regulacji ruchu w kanale św. Antoniego. Z tego powodu wyburzono niektóre budowle wewnątrz fortecy, a te, które zachowały się do dziś, powoli niszczeją, ponieważ forteca utraciła swoją pierwotną funkcję. Niszczenie zostało na szczęście zatrzymane, zwłaszcza teraz, gdy forteca znajduje się na liście chronionego dziedzictwa UNESCO, i gdy trwają prace nad odnowieniem pomieszczeń, które później zostaną otwarte dla publiczności.

Polecane: Solaris Aquapartk

Dalmatinsko Etno selo Šibenik

Zewnętrzny wygląd fortecy, którym już dziś można się zachwycać

Portal fortecy jest skryty na wschodniej kurtynie, za uchem rondeli. Wejście jest obramowane renesansowym portalem, przy którym pracowali także miejscowi mistrzowie, Dujam ze Splitu i Frano Dismanić z Šibenika.

Portal ma kształt prostokątny, a samo wejście znajduje się na środku i jest zamknięte półkoliście. Cały portal wykonano z detalami z epoki boniowania, co jest wizualnym znakiem jego reprezentacyjnej i obronnej roli. Tak też wejście jest podkreślone boniowaniem, które śledzi łuk, a sam szczyt łuku jest dodatkowo wyróżniony rzeźbą.

Boniowanie przenosi się także na trzy czwarte kolumny w wariancie porządku doryckiego, które flankują wejście, podczas gdy na zewnętrznych krańcach, na tym samym poziomie co te kolumny, znajdują się pilastry.

Zarówno kolumny, jak i pilastry są wyróżnione względem samego wejścia i podpierają belki. Na długości fryzu przeplatają się tryglify i zdobione metopy, a portal zwieńczony jest wyraźnym gzymsem, na którym niegdyś stał lew jako symbol Republiki Wenecji.

Niestety lew został z czasem uszkodzony, a później na nowo wyrzeźbiony na rozkaz cesarza Franciszka I, lecz i jego zniszczyli żołnierze Królestwa Jugosławii w 1926 roku, gdy go rozbili i wrzucili do morza.

Jeśli obserwować ją z morza, forteca św. Mikołaja nie wykazuje szczególnie wyróżniających się detali. Już podczas budowy była zamyślana jako warownia obronna, w której nie było miejsca na detale wizualne. Forteca miała swój cel, i możemy stwierdzić, że okazała się bardzo skuteczna.

Niemal na poziomie morza widoczne są duże otwory na działa, podczas gdy z najwyższego poziomu przestrzeń nadzorują kazamaty. Giangirolamo uważał ten układ za idealny, ponieważ działa niższego poziomu mogły bezpośrednio uderzać w burty nadpływających statków. Jednocześnie działa w kazamatach wyższego poziomu niszczyły ich maszty. Rondela stoi prawie w samym morzu; naturalne skały widoczne są przy kurtynach, podczas gdy na samym południu, przed półbastionem, rozciąga się reszta wyspy, która łączy fortecę z lądem.

Stylowe cechy fortecy św. Mikołaja

Biorąc pod uwagę czas budowy, jeśli porównamy fortecę św. Mikołaja z innymi budowlami o tym samym lub podobnym przeznaczeniu z sąsiednich Włoch, lub z innymi fortecami w Chorwacji, ta jest nieco bardziej złożona. Właśnie dlatego šibenicka forteca jest też bardziej interesująca, zarówno dla odwiedzających, jak i dla historyków oraz archeologów.

Forteca św. Mikołaja różni się od już wspomnianych fortec kombinacją rondeli i wydłużonych półbastionów. Zastosowanie półkolistego kształtu rondeli jako najbardziej wysuniętego punktu w tamtych czasach unikano w budowlach obronnych, ponieważ pozostawiało to przestrzeń przed nim niebronioną. Historycy mają na to jednak wyjaśnienie, a powody są dwa: brak skały i lądu przed rondelą nie wywoływał obawy, że wrogowie mogliby dotrzeć do podstawy jej murów i zaatakować, a za drugi powód uważa się możliwość idealnego rozmieszczenia dział na obu poziomach.

Ta forteca jest szczególna, bo po raz pierwszy w całym weneckim budownictwie wojskowym pojawia się tutaj tenalia. Tworzą ją właśnie dwa półbastiony połączone kurtyną, rozwiązanie zwane też kleszczami.

Analizując fortecę, widzimy nową kombinację już istniejących elementów, dlatego w źródłach jest ona wymieniana także jako swego rodzaju most w morfologii architektury obronnej między (pod względem formy i typologii) przeszłością a przyszłością.

Šibenik, jako wówczas ważne miasto na Adriatyku, a także ze względu na swoją nową rolę w obronie przed Turkami, musiał zdobyć fortecę taką jak ta św. Mikołaja, która była solidna i zgodna z trendami oraz metodami budowy tamtych czasów. Do tego prawdopodobnie dołączyła się odległość od centrum Republiki Wenecji, dzięki czemu Giangirolamo Sanmichele miał „wolniejszą rękę“ w planowaniu fortecy, a rezultatem są innowacje i jeden z bardziej nietypowych przykładów weneckiej architektury obronnej.