Statua Grgura Ninskiego – Split

Dzielny Grgur pozostał w pamięci ludu jako bohater, dlatego nasz wielki artysta – rzeźbiarz Ivan Meštrović – zdecydował się wykonać serię wielkich pomników jego postaci. Po jednym pomniku znajduje się w Varaždinie, Ninie i Splicie, przy czym ten w Splicie jest z pewnością najbardziej znany. Pomnik w Splicie postawiono 29 września 1929 roku na Perystylu. Split otrzymał swoją wersję Grgura Ninskiego mimo wielkiego oporu części mieszkańców. Wśród nich szczególnie wyróżniał się słynny konserwator i archeolog don Frane Bulić. Mimo to w 1954 roku pomnik przeniesiono na dzisiejszą lokalizację – między Złotą Bramę a park Đardin.

Kim był Grgur Ninski i jak znalazł się w Splicie?

Grgur Ninski był kanclerzem chorwackiego dworu królewskiego i jednym z najważniejszych biskupów nińskich w ogóle. W Ninie sprawował urząd biskupa około lat 900–929, w tym czasie stał się znany jako główny orędownik języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, narodowego pisma głagolicy oraz liturgii głagolickiej.

Gdy w 925 roku Tomisław został ogłoszony królem, biskup Grgur Ninski miał najwyższą władzę kościelną w chorwackim państwie. Na soborze kościelnym odbytym tego samego roku w Splicie walczył wspólnie z królem Tomisławem o liturgię w języku chorwackim (słowiańskim) i o używanie głagolicy jako pisma.

Tomisław poparł historyczne prawo Kościoła salonitańskiego, by uniknąć rozłamu, ale wniosków soboru nigdy nie potwierdził wówczas urzędujący papież Jan X. Wnioski soboru miał bowiem potwierdzić papież Jan X, czego nie uczynił, ponieważ dotarły do niego różne doniesienia i listy, a papież i biskupi dalmatyńscy wprowadzili swoje wnioski pośrednim naciskiem, zakazując wyświęcania księży, którzy "używają języka słowiańskiego, by służyć Bogu".

Zamiast wprowadzić język słowiański, Grgur Ninski pozostał bez diecezji i metropolii, a na drugim soborze, który również odbył się w Splicie w 928 roku, zniesiono diecezję nińską, a Grgurowi Ninskiemu przyznano diecezję skradińską. Na tym samym soborze władzę kościelną nad całą Chorwacją i Dalmacją przekazano arcybiskupowi Splitu. Zakazano wyświęcania księży, którzy odprawiali msze w starochorwackim (dla wszystkich, którzy nie znali łaciny), a język liturgiczny urzędowo stała się łacina. Ponieważ było bardzo mało księży znających łacinę, nabożeństwa kontynuowano w starochorwackim z użyciem głagolicy.

Rzeźba Grgura Ninskiego w Splicie

Monumentalną rzeźbę Grgura Ninskiego postawiono w 1929 roku przed splicką katedrą, na perystylu Palacu Dioklecjana. Została usunięta podczas II wojny światowej, by po wojnie zostać przywróconą, lecz tym razem przed północną bramą miejską.

Zmniejszoną replikę statuy z Varaždinu umieszczono w Ninie 10 września 1969 roku, z okazji obchodów 900. rocznicy wydania karty chorwackiego króla Petara Krešimira IV, w której po raz pierwszy pojawia się termin Mare Nostrum (nasze morze) jako dowód władzy króla na morzu i na lądzie.

Kciuk Grgura Ninskiego

Ciekawa legenda towarzyszy pomnikowi Grgura Ninskiego. Według legendy bowiem – jeśli dotkniecie kciuk brązowego pomnika Grgura Ninskiego, szczęście jest wam zagwarantowane. Tak przynajmniej mówi tradycja, a wielu to wypróbowało, co najlepiej dowodzi wytarty kciuk na tym pomniku.