Kościół św. Jerzego na Perunie – Dugi Rat

Wzdłuż wybrzeża Morza Adriatyckiego, blisko Splitu, znajduje się wzgórze Perun. Rozciąga się od rzeki Žrnovnicy do ujścia Cetiny koło Omišu, na długości 17 km. Niegdyś, w czasach historycznych, Republika Poljicka uważała to wzgórze za swoje. Po stronie zachodniej, nad kamieniołomem w Žrnovnicy, znajduje się kościółek św. Jerzego, skąd rozciąga się piękny widok na Stobreč, Split, Kaštela i Žrnovnicę.

Najwyższym szczytem wzgórza jest Križ, o wysokości 533 metrów n.p.m. U podnóża wzgórza znajdują się: Split, Žrnovnica, Strožanac, Podstrana (dolna), Grljevac, Sveti Martin, Mutogras, Bajnice, Krilo-Jasenice, Jesenice, Dugi Rat, Duće, Omiš, Donje Sitno, Srinjine i miejscowość Tugare.

Całe to wzgórze znajduje się w regionie Poljica, który dzieli się na Dolne Poljica – na południu, i Środkowe Poljica – na północy.

Wzgórze otrzymało nazwę na pamiątkę staroslowiańskiego bóstwa Peruna.

Kościół św. Jerzego na Perunie

Nad Górną Podstraną, na skraju wąwozu, zbudowano wczesnoromański kościółek św. Jerzego. Jest to jeden z czterech starych chorwackich kościółków zbudowanych wzdłuż grzbietu górskiego od Žrnovnicy do Cetiny. Obok wspomnianego kościoła są tu także kościoły św. Jerzego na Perunsku, św. Maksyma w Jesenicach i Matki Bożej Bolesnej (Stomorica) w Dućach.

Dokładny okres budowy kościoła nie jest znany, lecz uważa się, że pochodzi najpóźniej z XI wieku. Został wykonany w stylu wiejskim, prymitywnie, z nieregularnymi i niesymetrycznymi liniami, z materiału najprawdopodobniej zabranego z pobliskiego prehistorycznego kurhanu. Wiele lat później (w czasach obecnych) po stronie południowej zbudowano zewnętrzny ołtarz, a kościół został w całości odnowiony. Mury są otynkowane, a do kościoła dobudowano nową wieżyczkę z dzwonem.

Św. Jerzy jest patronem Poljicy, a w Podstranie poświęcone mu są dwa kościółki na wzgórzu Perun. Jest kościół, o którym właśnie piszemy, oraz drugi, oddalony o około 4 km, na zachodnim szczycie Perunsko. Choć położenie obu kościółków jest morfologicznie podobne, różnią się ich otoczenia archeologiczne i lokalne zwyczaje związane z kultem św. Jerzego. Kościółek św. Jerzego na Vršinie stoi na zachodnim skraju prehistorycznego półkolistego kurhanu, otoczony średniowiecznymi grobami, w których oprócz chrześcijańskich ustalono też pogrzeby niechrześcijańskie. Dzień św. Jerzego z błogosławieniem pól świętuje się tam 3 maja, co odpowiada dacie święta wyliczonej przed reformą kalendarza w 1582 roku.

Drugi kościółek, ten na Perunsku, zbudowano w obrębie tak zwanej Duge gomile (Długiego kurhanu), na fundamentach prastarego sanktuarium Peruna. Jest to miejsce, w którym nie znaleziono żadnych śladów grobów, a nabożeństwa odbywają się tam w dzień św. Jerzego, 23 kwietnia.

Na Vršinie uroczystość z procesją, która wchodziła od wsi do kościoła starą wiejską drogą, miała większy lokalny prestiż niż ta przy kościele św. Jerzego na Perunsku. Aż do połowy XX wieku tę uroczystość towarzyszyła także wiejska muzyka. Ta pielgrzymkowa tradycja na cześć św. Jerzego została niedawno wzbogacona nabożeństwem drogi krzyżowej.

Oprócz ceremonialnych wejść na wzgórze przybywa też wielu turystów spragnionych przygody i radości z obcowania z naturalnym otoczeniem. Ścieżki po wzgórzu stały się z czasem wyznaczone, jednak w celu bezpiecznego wejścia należy się dobrze dopytać, przygotować i poradzić z profesjonalnym przewodnikiem. Aby cieszyć się naturą z możliwie najmniejszym ryzykiem, zdecydowanie przygotujcie się na czas.

Widok z wzgórza Perun jest piękny, niezależnie od tego, w którym kierunku patrzycie. Gdybyśmy musieli wybrać i napisać, gdzie rozciąga się najpiękniejszy widok, wybralibyśmy kierunek w stronę morza i wysp znajdujących się przed wzgórzem.