Katedra św. Wawrzyńca w Trogirze

Katedra w Trogirze jest jednym z najważniejszych zabytków Trogiru i znajduje się na liście chronionego dziedzictwa światowego UNESCO. Na tym budynku widoczne są style od romańskiego do barokowego, znajdują się w niej też wartościowe dzieła sztuki. Oczywiście mamy na myśli katedrę św. Wawrzyńca. Budowa katedry zaczęła się już w dalekim 1213 roku, na fundamentach wczesnochrześcijańskiej katedry, którą zniszczyli Saracenowie w 1123 roku. Podobnie jak poprzednia, również ta katedra jest poświęcona św. Wawrzyńcowi, ale znana jest także jako katedra św. Jana (patrona miasta, który zmarł w 1111 roku), biskupa znanego ze swojego nienagannego życia i oporu wobec węgierskiego króla Kolomana, który okupował Dalmację i całą Chorwację.

Katedra św. Wawrzyńca została w większości zbudowana w stylu romańskim (przez mistrzów Stjepana i Mateja) do 1251 roku, podczas gdy gotyckie sklepienie zbudowano w XV wieku.

Budowa została zakończona w 1589 roku wykończeniem najwyższego poziomu dzwonnicy w stylu manierystycznym, dzieło architekta Trifuna Bokanića (1575–1609), którego budowa trwała prawie dwa wieki.

W 1460 roku Andrija Aleši otrzymał zadanie dobudowania baptysterium przy zasklepionym przedsionku katedry św. Wawrzyńca. Równocześnie z początkiem budowy baptysterium Aleši pracował też nad przebudową zakrystii katedralnej. Budowa baptysterium trwała do 1467 roku. W 1468 roku Andrija Aleši i Nikola Firentinac podpisali z kapitułą trogirską umowę o budowie kaplicy św. Jana Trogirskiego. Trzeci poziom dzwonnicy został zakończony na koniec XVI wieku, a czwarte, piramidalne zakończenie, zdobią cztery manierystyczne skulptury weneckiego rzeźbiarza Alessandra Vittorii (1525–1608).

Budowa katedry w Trogirze

Ze względu na konstrukcję arkadową katedra w Trogirze jest archaiczna, ponieważ nawy są oddzielone masywnymi podłużnymi filarami. Jest to właściwie gruba ściana, w której wykuto przejścia z łukami, co jest jeszcze metodą wczesnoromańską. Ale katedra w Trogirze jest jednocześnie najbardziej monumentalna ze wszystkich dalmatyńskich katedr i kościołów romańskich, ponieważ jest jedyną zasklepioną nad wszystkimi trzema nawami (nawa środkowa, co prawda, dopiero w XV wieku).

Stereometrycznie czysta, zamknięta masa kościoła, z małymi otworami okiennymi, jest podzielona pilastrami na południowej fasadzie bocznej i skręconymi półkolumnami na apsydach, a opasana jest gzymsem ślepych arkadek.

Na centralnej fasadzie znajduje się mały okrągły otwór, w którym umieszczono wyrzeźbiony herb najsilniejszej dynastii Królestwa Chorwacko-Węgierskiego, dynastii andegaweńskiej króla Ludwika.

Dzwonnica jest jednym z najbardziej interesujących przykładów wzrostu zabytku architektonicznego w czasie w Europie. Dziś pokazuje przekrój wszystkich stylów, które pojawiały się w Dalmacji od romańskiego do manierystycznego.

Portal Radovana (o którym już pisaliśmy) jest głównym portalem katedry, a jednocześnie najważniejszym średniowiecznym portalem na wschodnim Adriatyku i w tej części Europy. Portal nazwany jest na cześć swojego autora, mistrza Radovana, który wyrzeźbił go w 1240 roku i podpisał jako per Raduanum. Rzeźba portalu jest charakterystycznym przykładem gotyckiego realizmu i humanizmu, lecz z cechami starszego stylu romańskiego.

Wnętrze katedry zdobi wielki ołtarz w formie wspaniałego baldachimu, dzieło mistrza Mavra z XIV wieku. Na cyborium znajdują się figury Matki Bożej i Anioła (Zwiastowanie). Po bokach ołtarza, przy ścianie, stoją figury św. Jana Trogirskiego i św. Wawrzyńca w stylu barokowym z XVIII wieku.

Na ścianie po lewej stronie ołtarza znajduje się studnia z obramowaniem (1661). Ośmiokątna ambona z kapitelami romańskimi jest dziełem lokalnej szkoły artystycznej z XIII wieku, podczas gdy drewniane siedziska chóru są dziełem Ivana Budislavića, zbudowane w XV wieku.

Zabytek renesansowy w sercu Trogiru

Kaplica św. Jana jest dla mieszkańców Trogiru jednym z najpiękniejszych zabytków renesansowych w Europie. Wspominamy o kaplicy, ponieważ przylega do północnej ściany katedry, w miejscu, gdzie wcześniej stał dom. Ściany kaplicy są podzielone na cztery strefy: podstawę w formie ławki, fryz z puttami niosącymi pochodnie, środkową strefę z niszami na skulptury oraz attykę z okrągłymi otworami okiennymi.

W katedrze w Trogirze znajduje się wiele grobowców sławnych trogirskich rodzin, więc wspomnijmy między innymi grobowce rodzin Lučić, Andreis, Kazotić i Bugoforte, a także grobowiec księcia Mladena III Šubića Bribirskiego oraz humanisty Frane Frankvila Andronika. W zakrystii katedry przechowywana jest większa część skarbca z różnymi przedmiotami historyczno-artystycznymi.